Vossenstraat 6 6811 JL Arnhem

026 3519029

Lokale Helden: poëzie geeft jongeren van ISK Zutphen een stem

In internationale schakelklassen (ISK) is de Nederlandse taal vooral een instrument dat leerlingen nodig hebben om straks mee te kunnen doen in de maatschappij. Veel onbekende woorden en regels, op een onbekende plek. Het poëzieproject Lokale Helden laat de strakke taalregels tijdelijk los. Én focust op de nieuwe omgeving van de leerlingen en hoe zij zich er voelen. Wat voor moois dat oplevert laat het voorbeeld van ISK Zutphen goed zien. ‘Als je voelt, als je verhalen hebt, kortom, als je leeft, dan kun je dichten.’

Een eigen plek in een nieuwe regio

Lokale Helden is een initiatief van School der Poëzie. Het richt zich op jongeren, en met name op jongeren op het vmbo en op ISK-scholen. Sare Bakkers, creatief schrijfdocent en een van de drijvende krachten achter het project, legt uit: ‘We zoeken gedichten van vroeger en nu, van dichters uit de regio van een school. Die lezen we samen met leerlingen en de thema’s in de gedichten gebruiken we om in gesprek te gaan. Uiteindelijk schrijven de leerlingen een eigen gedicht.’

Het doel is om jongeren te leren uitdrukken: dit ben ik, dit voel ik, dit is mijn plek. Sare: ‘Via lokale poëzie ontstaat een gesprek over identiteit en verandering. Over hoe je je verhoudt tot de plek waar je nu bent. Dat gesprek is waardevol voor iedereen.’

In de spotlights

Belangrijk onderdeel van Lokale Helden is dat het eindigt buiten de klas, op het podium. Waar leerlingen in de spotlights staan, met hun eigen gedichten, tussen professionele rappers, muzikanten en schrijvers. Veel leerlingen komen voor het eerst in een theater. Sare: ‘We bieden leerlingen een positieve ervaring. Leerlingen van ISK Zutphen krijgen in De Hanzehof échte aandacht. Mensen benaderen hen persoonlijk en individueel.’

‘Dat verschilt nogal van hun dagelijkse realiteit,’ vervolgt ze, ‘waarin ze vooral horen over de groep waartoe ze behoren, en meestal negatief. Ze leven afgezonderd, in een azc, vaak aan de rand van een stad of dorp. Op het podium zijn ze opeens superzichtbaar. Dat geeft zelfvertrouwen. Het laat ze zien dat hun stem ertoe doet.’

Lokale Helden poëzierevue. Foto: Cees Glastra van Loon

Toch was ISK Zutphen niet direct enthousiast toen Lisette, cultuurcoach bij Muzehof Zutphen, Lokale Helden bij hen voorstelde. ‘Ze zagen het taalniveau van de leerlingen als een drempel’, vertelt ze. ‘Maar ik zag juist een kans. En toen de ICC’er van ISK Zutphen eenmaal aan tafel zat met Sare, die het project toelichtte en voorbeelden liet zien van Lokale Helden op andere ISK-scholen, was die direct overtuigd.’

‘Bovendien hadden we de mogelijkheid om het project vanuit het CMK-budget te financieren’, vervolgt Lisette. ‘Wat mij betreft past dat ook goed: de grote betrokkenheid van de docenten, die allemaal in het theater waren, laat voor mij zien dat Lokale Helden echt heeft bijgedragen aan een verankering van kunst en cultuur binnen de school.’

Juist voor ISK-leerlingen blijkt poëzie een gouden sleutel. Want poëzie is vrij. Geen lange zinnen, geen strakke regels. Eén woord kan genoeg zijn. Dat maakt het toegankelijk, ook als je woordenschat nog klein is. En iedereen kan het, zegt Sare. ‘Als je voelt, als je verhalen hebt, kortom, als je leeft, dan kun je dichten. Schrijven geeft ruimte voor wat er echt toe doet: dromen, herinneringen, gevoelens.’

Ruimte maken

Sare: ‘Onderwijs voor ISK-leerlingen, en zeker het taalonderwijs, is vaak instrumenteel. Het gaat over woordenschat en grammatica. Maar zelden vraagt er iemand: Wie ben jij? Wat voel je? Wat is jouw verhaal? Wat wil je delen met de wereld?’ Lokale Helden brengt dat soort vragen de school binnen. En in Sares ervaring is er juist op ISK-scholen wél ruimte om te werken met kunst en cultuur, meer dan op andere scholen. ‘Het is vooral belangrijk om scholen te laten weten wat er kan. Want zodra een ISK-school eenmaal wil, is het voor ons vaak best makkelijk in te plannen. Er lijkt meer speling te zitten in het programma.’

‘Dat klopt’, vult Lisette aan. ‘ISK-scholen hebben vooral als doel om te werken aan een basisniveau in het Nederlands, zodat leerlingen door kunnen stromen naar een vervolgopleiding. En aan het welbevinden van leerlingen in hun nieuwe omgeving. Cultuureducatie past daar goed bij. En voor ISK-leerlingen is het een verademing als ze even op een andere manier kunnen werken.’

Kunst en cultuur op ISK’s: doen!

Op de vraag of ze tips heeft voor mensen die kunst en cultuur willen aanbieden aan ISK-leerlingen antwoordt Sare volmondig: doe het! ‘Benader ISK-leerlingen ook gewoon hetzelfde als andere jongeren. Want cultuureducatie gaat nooit over intelligentie, over taalniveau of over hoe iemand denkt. Dat is niet het punt. Het gaat over gevoelens en die weten uit te drukken, op wat voor manier dan ook. Via poëzie, zoals bij Lokale Helden, of via spel of beeldende kunst. Dat maakt niet uit.’

Lisette is het met haar eens. ‘Je kunt geen enkele leerling in een hokje stoppen. Wel is de context anders, op een ISK-school. Je krijgt te maken met veel verandering. Alleen al het feit dat er regelmatig leerlingen verhuizen. Dat doet iets met de groepsdynamiek. Je moet dus flexibel zijn. Goed aanvoelen hoe het met de leerlingen gaat. Echt contact met ze durven aangaan en goed kunnen meebewegen. En niet al te veel vasthouden aan wat je bedacht had te gaan doen of wat je leerlingen wilt bijbrengen. Vaak moet je vooral meebewegen.’

ISK-leerlingen nóg zichtbaarder

Voor de toekomst heeft Sare nog allerlei dromen met Lokale Helden. ‘De dingen die deze leerlingen maken, of het nu poëzie is, of iets anders, moeten wat mij betreft wijder verspreid worden. In bibliotheken, in musea of in lokale media. Daar wil ik een volgende keer nog meer mee bezig.’ Een mooi streven, waarmee ze jongeren nog meer helpt om hun stem te vinden en te laten klinken en om voor zichzelf een plek te vinden in hun (nieuwe) omgeving.

Tekst: Huib Kouwenhoven

Meer weten over dit poëzieproject?

Neem gerust contact op met Sare of Lisette.

School der Poëzie, poëziedocent Sare Bakkers

www.schoolderpoezie.nl

[email protected]

Muzehof, cultuurcoach Lisette van den Berg

[email protected]

Mijn broers en ik

Ik hou van zingen en dansen

Ik mis mijn moeder en vader

Ik droom dat zij bij mij zijn

Ik hou van mijn drie broers

Mijn drie broers zijn mooi

Mijn drie broers houden van sport

Zij voetballen

Ik dans en zing

– Isatu

Niet praten

Ik wil graag slapen

Niet een uur

Niet twee uur

Ik wil altijd slapen

Ik houd van dieren

Meer dan van mensen

Want dieren breken je hart niet

Ik wil naar een ander leven gaan

Ik houd van zwart

Ik wil niet praten

Ik wil alleen zijn

Geen mensen zien

– Kinana

#cultuureducatie