Regionale samenwerking begint met een sterk en gedeeld verhaal

In alle Gelderse regio’s wordt over gemeentegrenzen heen samengewerkt. Tegelijkertijd is die samenwerking voortdurend in ontwikkeling. Hoe kom je van losse projecten tot een gezamenlijke langetermijnkoers? Hoe verbind je cultuur met onderwerpen als gezondheid, leefbaarheid, talentontwikkeling en gebiedsontwikkeling? En hoe maak je zichtbaar wat regionale samenwerking oplevert? Deze vragen vormden de rode draad van de bijeenkomst.

Van herkenning naar uitwisseling

Onder leiding van dagvoorzitter Jelko Arts verkenden de deelnemers eerst hoe regionale samenwerking er op dit moment voor staat. Aan de hand van tekeningen en stellingen spraken zij over de voorzieningen en het culturele aanbod in de verschillende regio’s en over de mate waarin gemeenten en culturele organisaties elkaar weten te vinden.

De ervaringen lopen uiteen. In sommige gebieden zijn de lijnen tussen gemeenten kort en weten ambtenaren elkaar gemakkelijk te vinden. Zo werd verteld over de samenwerking tussen Arnhem en Nijmegen en over vijf gemeenten rond Lochem die regelmatig overleggen. Elders is de wil om samen te werken er wel, maar ontbreekt de tijd. Ook herkennen deelnemers dat samenwerking vaak goed van de grond komt rond concrete projecten, terwijl het moeilijker is om gezamenlijk aan een langetermijnvisie te werken.

Daarbij kwam ook domeinoverstijgend samenwerken aan bod. Cultuurambtenaren worden steeds vaker betrokken bij andere beleidsterreinen, maar het blijkt lastig om deze verbinding structureel in de praktijk te brengen. Deelnemers spraken daarom de behoefte uit aan concrete voorbeelden van succesvolle samenwerking tussen cultuur en andere gemeentelijke domeinen.

Een praktijkvoorbeeld uit de Achterhoek liet zien wat zo’n verbinding kan opleveren. Vanuit het Cultuur- en erfgoedpact werken culturele organisaties daar aan een centrum voor kunst en gezondheid. Kunst en cultuur worden ingezet in het kader van preventie en verbonden met de regionale ambitie om de gezondste regio te worden. Tegelijkertijd blijft borging een aandachtspunt, zeker wanneer de financiering tijdelijk is.

Zoek de verbinding met regionale opgaven

Jelte Bloemzaad, regiosecretaris voor de regio Foodvalley bij de provincie Gelderland, nam de deelnemers mee in omgevingsgericht werken. Hij liet zien hoe belangen en opgaven binnen regioteams worden samengebracht en hoe op basis daarvan prioriteiten worden bepaald. Iedere regio heeft daarbij een gebiedsgedeputeerde en werkt vanuit de strategische omgevingsvisie.

Zijn belangrijkste boodschap: wacht niet af, maar positioneer cultuur en erfgoed actief binnen regionale ontwikkelingen. Daarvoor gaf hij de deelnemers een aantal concrete tips mee:

• Lees de omgevingsvisie. Zoek daarin naar aanknopingspunten voor cultuur en erfgoed.
• Maak slimme combinaties. Verbind culturele ambities aan bredere regionale opgaven en zoek naar cross-overs tussen gemeenten.
• Formuleer een sterk positioneringsverhaal. Zorg dat je duidelijk kunt maken welke bijdrage cultuur en erfgoed leveren aan de identiteit en ontwikkeling van een regio.
• Denk na over je regionale verhaal. Niet iedere regio heeft al een herkenbaar cultureel profiel. Juist daarom is het belangrijk om samen te bepalen welke opgave en identiteit de regio verbinden.
• Zorg dat je verhaal op tijd klaarstaat. Nieuwe bestuurlijke ontwikkelingen kunnen kansen bieden, maar dan moet er al een goed onderbouwd plan liggen.
• Ken de provinciale accounthouder voor jouw regio. Die kan helpen om verbindingen te leggen met provinciaal beleid en regionale trajecten.

Een sterk plan blijft daarbij essentieel. Jelte wees erop dat niet ieder plan binnen een regiodeal wordt gehonoreerd. Cultuur moet daarom niet als los onderdeel worden gepresenteerd, maar als een bijdrage aan grotere opgaven, bijvoorbeeld rondom woningbouw, voorzieningen en leefbaarheid.

Impactgericht werken: begin bij het gewenste effect

Na de lunch konden de deelnemers kiezen uit twee verdiepende sessies: Impact meten en overtuigend verhalen vertellen en Samenwerken in opdracht. In de eerste sessie stond de vraag centraal hoe je zichtbaar maakt wat regionale samenwerking oplevert en hoe je deze inzichten gebruikt in het gesprek met portefeuillehouders, bestuurders en andere besluitvormers.

Tijdens de sessie over impactgericht werken liet Hans Schouwenburg, adviseur onderzoek bij Cultuur Oost, de deelnemers werken met een effectketen. Daarin wordt onderscheid gemaakt tussen een activiteit, het directe resultaat, de uitkomst en de uiteindelijke maatschappelijke impact. Aan activiteiten, resultaten en uitkomsten kun je als organisatie zelf gericht werken. Maatschappelijke impact ontstaat samen met andere partijen.

Hans gaf aan dat je niet alles zelf hoeft te bewijzen. Voor grotere maatschappelijke effecten kun je gebruikmaken van bestaand onderzoek. Tegelijkertijd is het belangrijk om vooraf al na te denken over het effect dat je wilt bereiken. Doe dat niet pas bij de verantwoording, maar bespreek het aan het begin met samenwerkingspartners, bestuurders en andere betrokkenen.

De praktische tips uit deze sessie zijn:

• Bepaal vooraf welk effect je wilt bereiken.

• Werk doelstellingen samen met betrokken partijen uit.

• Maak onderscheid tussen resultaat, uitkomst en maatschappelijke impact.

• Onderzoek welke gegevens al beschikbaar zijn voordat je nieuwe metingen opzet.

• Gebruik bestaand onderzoek voor effecten die je niet zelf kunt aantonen.

• Stem je manier van meten en vertellen af op je publiek. Een wethouder, gemeenteraad, provincie of inwoner heeft mogelijk behoefte aan andere informatie.

Samenwerken in opdracht: eigenaarschap, partnerschap en duidelijke rollen

In de deelsessie Samenwerken in opdracht gingen deelnemers met elkaar in gesprek over governance binnen regionale samenwerking. Hoe organiseer je de samenwerking tussen gemeenten, culturele instellingen en uitvoeringspartners? Wie neemt de regie, hoe verdeel je verantwoordelijkheden en wat helpt om langdurige samenwerking succesvol te maken? De sessie bood ruimte om praktijkervaringen uit verschillende regio's te delen en gezamenlijk te reflecteren op wat werkt en waar uitdagingen liggen.

Belangrijkste inzichten uit de sessie:

• Investeer in een duidelijke overlegstructuur. Regio's waar gemeenten elkaar regelmatig ontmoeten en vaste overlegmomenten hebben, ervaren meer continuïteit en onderling vertrouwen.
• Partnerschap vraagt om gedeeld eigenaarschap. Succesvolle samenwerking ontstaat wanneer gemeenten, culturele instellingen en andere partners gezamenlijk verantwoordelijkheid nemen voor de opgave, in plaats van uitsluitend voor hun eigen organisatiebelang.
• Persoonlijke relaties maken het verschil. De kwaliteit van samenwerking hangt sterk samen met wederzijds vertrouwen, korte lijnen en elkaar weten te vinden wanneer dat nodig is.
• Maak verwachtingen expliciet. Onduidelijkheid over rollen, verantwoordelijkheden en besluitvorming leidt gemakkelijk tot frustratie. Het helpt om hierover vooraf goede afspraken te maken.
• Werk vanuit een gezamenlijke ambitie. Samenwerking wordt sterker wanneer partners zich verbinden aan een gedeeld doel of regionaal vraagstuk, in plaats van aan afzonderlijke projecten.
• Communicatie verdient blijvende aandacht. Regelmatig informeren, afstemmen en terugkoppelen voorkomt misverstanden en zorgt ervoor dat partners betrokken blijven.
• Regionale afstemming helpt versnippering voorkomen. Deelnemers benadrukten dat regionale besluitvorming en afstemming kunnen bijdragen aan meer samenhang in aanbod, investeringen en programmering.
• Duurzame samenwerking vraagt om continuïteit. Tijdelijke subsidies of projectfinanciering kunnen een impuls geven, maar voor structurele samenwerking is borging op de langere termijn nodig.
• Een onafhankelijke verbindende rol kan helpen. In verschillende voorbeelden bleek behoefte aan een partij die belangen bijeenbrengt, gesprekken faciliteert en overzicht houdt op regionale ontwikkelingen.

Duidelijkheid over rollen en samenwerking

Aan het einde van de bijeenkomst vertelde Nathanja Duvigneau​, accounthouder Erfgoed, Cultuur en Vrijheid​ bij de Stedendriehoek over haar rol en die van haar collega’s bij de provincie. Zij vormen binnen de provincie de schakel tussen binnen en buiten. Per regio is er één aanspreekpunt voor vragen rond erfgoed, cultuur en vrijheid. Voor inhoudelijke ondersteuning kunnen gemeenten terecht bij Cultuur Oost.

Deelnemers gaven aan dat het prettig is om tijdens dit soort bijeenkomsten ervaringen uit te wisselen en verder te praten over de vraag hoe gemeenten, provincie en Cultuur Oost optimaal kunnen samenwerken. Er is behoefte aan meer overzicht: bij wie kun je met welke vraag terecht en op welke momenten moet je als cultuurambtenaar alert zijn? Ook is gevraagd om meer inzicht in de rol van de regiomakelaar.

Daarnaast werden verschillende aandachtspunten meegegeven voor toekomstige ondersteuning. Deelnemers noemden onder meer gesprekstechnieken, stevig adviseren als cultuurambtenaar, domeinoverstijgend samenwerken, omgaan met financiering voor de korte termijn en het versterken van de regionale identiteit. Ook werd benadrukt dat samenwerking niet altijd binnen vaste regiogrenzen hoeft plaats te vinden. Wanneer gemeenten buiten de eigen regio vergelijkbare opgaven hebben, kan het waardevol zijn om juist daar de verbinding te zoeken.

Waardevolle input voor vervolg

Dank aan alle deelnemers, sprekers en samenwerkingspartners voor hun openheid, praktijkervaringen en waardevolle inbreng. De opbrengsten laten zien dat er veel kennis en bereidheid tot samenwerking aanwezig is en dat er behoefte is aan verbinding, overzicht en praktische ondersteuning.

Met de opgehaalde input gaan we verder aan de slag. Daarbij werken we onder meer aan:

• een overzicht van rollen, aanspreekpunten en verantwoordelijkheden;
• inzicht in belangrijke beleids- en subsidiemomenten;
• we onderzoeken welke ondersteuning passend is rond het impactgericht werken, domeinoverstijgende samenwerking en het ontwikkelen van sterke regionale verhalen.

Heb je vragen? Laat het ons weten!

Voor vragen over impactgericht werken, kun je contact opnemen met Hans Schouwenburg? Neem voor andere vragen contact op met jouw regioadviseur.