Tien jaar VN-verdrag Handicap: waar staan we nu

Van mensenrechten naar lokaal beleid 

Het recente advies “Een samenleving zonder drempels” van de Nationaal Coördinator tegen Discriminatie en Racisme (NCDR) plaatst dit in een breder perspectief. 

De NCDR verschuift de discussie nadrukkelijk van een vraagstuk over zorg of passend onderwijs naar een mensenrechten- en discriminatievraagstuk. Volgens de NCDR is de achterstelling van mensen met een beperking niet in de eerste plaats het gevolg van hun beperking, maar van validisme: een samenleving waarin het 'valide' lichaam nog steeds als norm geldt en waarin wetgeving, beleid en voorzieningen onvoldoende zijn ingericht op gelijke deelname. 

Tien jaar na ratificatie stelt de NCDR dat Nederland het VN-verdrag Handicap nog onvoldoende naleeft. Mensen met een beperking lopen nog dagelijks tegen structurele drempels aan op het gebied van onderwijs, werk, wonen en dienstverlening. Wetgeving, beleid en uitvoering schieten tekort en richten zich nog te veel op individuele voorzieningen achteraf, terwijl toegankelijkheid vooraf het uitgangspunt zou moeten zijn. Daarom pleit de NCDR voor een afdwingbare wettelijk kader, voldoende financiële middelen en meer regie van de overheid. Inclusie is daarmee geen gunst of maatwerkvoorziening, maar een fundamenteel mensenrecht dat structureel moet worden geborgd.  

 

De Lokale Inclusie Agenda als kans voor cultuurbeleid 

Deze verantwoordelijkheid ligt bij alle overheden, dus ook bij gemeenten. In de praktijk is de Lokale Inclusie Agenda (LIA) vooral een normatief uitvoeringskader. De LIA is een instrument voor de implementatie van het VN-verdrag en kan ingezet worden als een aanjager voor inclusief gemeentelijk beleid. Het instrument zelf is niet afdwingbaar, maar de onderliggende verdragsverplichtingen zijn dat wel.  

In een LIA wordt beschreven hoe gemeenten werken aan een toegankelijke en inclusieve samenleving, waarbij het uitgangspunt 'Niets over ons, zonder ons' centraal staat. Hoewel de LIA voortkomt uit het VN-verdrag Handicap en zich primair richt op de positie van mensen met een beperking, blijkt uit de Flitspeiling Inclusie 2025 van Movisie en VNG, dat de agenda in steeds meer gemeenten ingezet wordt als een bredere basis voor inclusief beleid.  

Voor beleidsmedewerkers cultuur biedt de Lokale Inclusie Agenda dan ook een interessant aanknopingspunt om het gesprek over toegankelijkheid, inclusie en gelijke kansen te voeren. Deze thema’s raken ook direct aan vraagstukken die binnen de culturele sector spelen. Denk aan fysieke en digitale toegankelijkheid van culturele voorzieningen, participatiemogelijkheden voor inwoners die minder vanzelfsprekend deelnemen aan cultuur, representatie en inclusie in programmering en beleid, en het wegnemen van drempels voor makers, vrijwilligers en publiek. 

Wil je weten hoe jouw gemeente ervoor staat? 

Weten of er al een Lokale Inclusie Agenda in de gemeente aanwezig is of ontwikkeld wordt, kan daarom helpen om verbinding te leggen tussen cultuurbeleid en bredere gemeentelijke opgaven rond diversiteit, inclusie en gelijke kansen. De interactieve kaart, overzicht Lokale Inclusie Agenda’s, laat zien hoe gemeenten invulling geven aan LIA’s. De kaart is samengesteld op basis van informatie van Movisie en de VNG en laat zien dat er in Nederland nog grote verschillen bestaan in de manier waarop gemeenten invulling geven aan hun verantwoordelijkheid voor inclusie. Daarmee biedt de kaart niet alleen inzicht in de stand van zaken, maar maakt zij ook zichtbaar waar nog stappen gezet kunnen worden.